Kennisplatform asbest
diensten
  • Currently no services
gerelateerde case
Asbestfeiten; een perspectief op de asbestketen

Asbestfeiten; een perspectief op de asbestketen

Sinds de eerste druk van Asbestfeiten in 2009 is de asbestmarkt nog steeds volop in beweging. Met alle belangrijke ontwikkelingen in wet- en regelgeving in de afgelopen jaren, is het hoog tijd voor dit nieuwe boek: Asbestfeiten; een perspectief op de asbestketen.

'Late lessons from early warnings'

Artikel uit het Asbestfeiten Magazine van Gert van der Laan - Klinisch arbeidsgeneeskundige, Nederlands Centrum voor Beroepsziekten

Hoe kan de wereldwijde ‘asbestepidemie’ worden gestopt? een lastige vraag. gert van der laan is klinisch arbeidsgeneeskundige en richtte in 1990 het nederlands centrum voor beroepsziekten op. wij vroegen hem naar de oorzaak van die grote internationale verschillen in de visie op en aanpak van de schadelijke gevolgen van asbest.

Late lessons from early warnings… Een schrijnende conclusie in een presentatie die Van der Laan verzorgde tijdens de EU-topconferentie Together for disease-free workers in Brussel. Hij schreef diverse publicaties over beroepsziekten, waaronder mesothelioom. Ook is hij lid van verschillende internationale werkgroepen over beroepsziekten en adviseur van de Commissie Arbeidsomstandigheden van de SER. ‘Weet je: het is al heel lang bekend dat asbest schadelijke effecten heeft op de gezondheid. Helaas lieten en laten écht goede maatregelen erg lang op zich wachten.

Bizarre ontdekking
‘In de jaren zeventig was mijn leermeester, professor Zielhuis, ook promotor van Jan Stumphius (1920-1983): hij was de eerste Nederlander die het verband tussen asbest en mesothelioom aantoonde. Als bedrijfsarts van scheepswerf De Schelde in Vlissingen kreeg hij veel te maken met havenwerkers die ziek werden na blootstelling aan asbest. Stumphius heeft de resultaten van zijn onderzoek gepubliceerd in zijn proefschrift Asbest in een bedrijfsbevolking (1969). Het was toen een bizarre ontdekking: een ziekte die daarvoor bijna niet voorkwam, veroorzaakte ineens vele dodelijke slachtoffers op Walcheren. De meesten hadden als isoleerder of scheepstimmerman op de scheepswerf gewerkt. Sindsdien wordt zijn onderzoek als toonaangevend beschouwd in de rechtszaken die zijn gevoerd over asbest’, aldus Van der Laan. Wie denkt dat Nederland hierin baanbrekend was, heeft het mis: ‘Wereldwijd was het gevaar van asbest al bekend.’

Anything But Chrysotile
‘De grote internationale verschillen in de perceptie van asbest hebben vaak een economische reden’, verklaart Van der Laan. ‘In Rusland en Kazachstan produceren ze nog dagelijks asbest en hebben ze een actieve asbestlobby. In Canada is de asbestmijn pas vorig jaar gesloten. Na het openbaar worden van de kankerverwekkende potentie van asbest duurde het nog tientallen jaren voor het tot een verbod kwam: in Nederland met het Asbestbesluit (1993) en op Europees niveau met een verbod in 2005.’ Economische belangen, waaronder werkgelegenheidsargumenten en een sterke lobby door de asbestindustrie, hebben bij deze trage gang van zaken een rol gespeeld. Van der Laan: ‘Neem nou die Canadese onderzoekers die, financieel ondersteund door asbestproducenten, de zogenaamde “ABC-mythe” in stand proberen te houden. Onder het mom Anything But Chrysotile beweren zij dat de asbestkankers niet door chrysotiel worden veroorzaakt, maar alleen door blootstelling aan het nog sterker kankerverwekkende bruine of blauwe asbest. Zij verdedigen ook het veelvuldig gebruik van goedkope asbestcementleidingen als water- en rioolleiding: hiermee zouden in Afrika miljoenen infectieziekten worden voorkomen. De Chrysotile Association uit de Oeral verspreidt nog steeds soortgelijke informatie (“saving lives with chrysotile”).’

Langzaam en moeilijk proces
Van der Laan verwacht weliswaar dat hierin verandering gaat komen, maar dat dat ontzéttend langzaam zal gaan. ‘In Rusland en in Kazachstan zijn de asbestmijnen nog gewoon open, de asbestproductie wereldwijd is nog maar langzaam aan het dalen. Internationale organisaties zoals de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) en de International Labour Organization (ILO) zetten zich ook in voor verandering, maar het is een heel langzaam en moeilijk proces om te keren. En zelfs de WHO zegt niet “er moet een wereldwijd verbod komen op het gebruik van asbest”, maar “wij willen naar 0 asbestslachtoffers”. Daar zit een verschil in.’

Strakke wet- en regelgeving
‘Een absoluut vereiste is uiteraard een sterke overheid die middels goede inspectie en strakke wet- en regelgeving handhaaft. Maar dan nog is er veel werk te doen, ook in Nederland. Zodra er door maatregelen banen verloren dreigen te gaan, komt de vakbeweging in actie. Dat zag je bijvoorbeeld toen in 1985 de Eternit-fabriek in Goor gesloten dreigde te worden vanwege de gevaren voor de gezondheid. De provincie en gemeente deelden toen die vrees. Bob Ruers heeft er een indrukwekkend proefschrift over geschreven. En als je ziet hoe er in de agrarische sector soms nog tegen asbest wordt aangekeken: sommige boeren rijden op hun erf gewoon door asbestpuin heen. Als je ze daarop wijst, is de reactie: “overdrijf niet zo”. Het dringt soms maar heel langzaam door tot bestuurders en bevolking dat gezondheid toch wel heel zwaarwegend is.’

Asbest voorgoed de wereld uit
Welke aanpak is nodig om asbest en mesothelioom voorgoed de wereld uit te krijgen? Van der Laan: ‘Dat is een heel lastige kwestie. Allereerst moeten we zorgen dat er nergens meer asbest gebruikt wordt. Daar zijn we in de westerse landen tamelijk ver mee. En daar waar het asbest nog zit, moet het op een fatsoenlijke manier worden verwijderd. Maar voordat het zover is… Eerst moeten alle neuzen dezelfde kant op komen te staan. De WHO is nu bezig om de Russen ervan te overtuigen dat óók chrysotiel gevaarlijk is. Dat doen ze door een groot internationaal onderzoek met data uit onder meer Rusland. Daarmee toetsen ze of longkanker en mesothelioom vaker voorkomen bij Russische werknemers die zijn blootgesteld aan uitsluitend chrysotiel. Dat Rusland hieraan meewerkt, is positief en zou daadwerkelijk gevolgen kunnen hebben.’

 

 

Hans de Jong MRICS

16 oktober 2017 › 234 x bekeken